Cần Thơ: Làm rõ loài và nguồn gốc cây thủy tùng ghép – Bài học về bảo tồn và quản lý nguồn gen quý hiếm
Những ngày gần đây, thông tin xoay quanh việc ông Huỳnh Công Thống (cù lao Tân Lộc, TP. Cần Thơ) đã hơn 20 năm nghiên cứu, ghép và nhân giống thành công cây thủy tùng – một loài thực vật quý hiếm thuộc Nhóm IA trong Sách Đỏ Việt Nam – đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Trước sự việc này, các cơ quan chức năng thành phố Cần Thơ đã nhanh chóng vào cuộc để khảo sát, giám định loài và xác định nguồn gốc cây nhằm đảm bảo tính khoa học, pháp lý và phù hợp với định hướng bảo tồn đa dạng sinh học.
Kết quả khảo sát ban đầu tại vườn cây thủy tùng
Theo ông Ngô Chí Điện – Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, qua kiểm tra thực tế tại vườn nhà ông Huỳnh Công Thống, cơ quan chức năng ghi nhận có tổng cộng 17 cá thể cây được gọi là thủy tùng. Trong đó, 1 cây đã trồng được khoảng 19 năm, có đường kính gốc lên tới 161cm, cao khoảng 12m; 16 cây còn lại được trồng khoảng 17 năm, đường kính gốc dao động từ 60–75cm, chiều cao từ 8–10m.
Về hình thái, các cá thể này có nhiều đặc điểm tương đồng với loài thủy tùng (Glyptostrobus pensilis (Staunt.) K. Koch) – loài thực vật rừng quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, để đưa ra kết luận chính xác, các cơ quan chuyên môn như Viện Sinh học và đơn vị giám định loài sẽ tiếp tục phối hợp nhằm xác định danh pháp khoa học cũng như nguồn gốc cây mẹ.
Đây là bước bắt buộc nhằm tránh nhầm lẫn giữa các loài có hình thái gần giống nhau, đồng thời đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm.
https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/09/chuoi-var-cay-mo-5.webp
Tâm huyết của người dân trong công tác bảo tồn
Ngành chức năng ghi nhận và đánh giá cao sự tâm huyết, bền bỉ của ông Huỳnh Công Thống trong việc nghiên cứu, gìn giữ và nhân giống các loài cây quý hiếm suốt nhiều năm qua. Việc một cá nhân chủ động tìm tòi, học hỏi và áp dụng các phương pháp nhân giống, ghép cây thể hiện tinh thần trách nhiệm với môi trường và phù hợp với chủ trương bảo tồn nguồn gen thực vật của ngành nông nghiệp.
Ở góc độ khoa học và thực tiễn, những nỗ lực như vậy cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của người dân trong bảo tồn đa dạng sinh học, bên cạnh các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước. Những kiến thức, công nghệ về giống cây, bảo tồn và nhân giống hiện nay cũng đang được chia sẻ ngày càng nhiều trên các nền tảng chuyên ngành như https://vigen.vn/, giúp người làm nông nghiệp và nghiên cứu sinh học tiếp cận thông tin một cách bài bản và cập nhật.
Khía cạnh pháp lý cần được làm rõ
Tuy nhiên, từ góc độ quản lý nhà nước, ông Ngô Chí Điện nhấn mạnh rằng nếu cây được xác định đúng là thủy tùng – loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nhóm IA theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP – thì mọi hoạt động khai thác, mua bán, tặng cho vì mục đích thương mại đều bị nghiêm cấm, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn hoặc chuyển giao phi thương mại và phải có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, dù cây thủy tùng trong vườn nhà ông Thống được nhân giống bằng phương pháp ghép trên gốc cây khác (như cây bụt mọc), thì phần cây ghép vẫn được xác định là cá thể của loài nguy cấp, quý, hiếm. Vì vậy, việc mua bán hay trao đổi thương mại vẫn không được phép theo quy định pháp luật hiện hành.
Hướng đi hài hòa giữa bảo tồn và phát triển
Trong thời gian tới, Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương để làm việc cụ thể với ông Huỳnh Công Thống. Nội dung làm việc tập trung vào việc xác định nguồn gốc cây mẹ, quy trình nhân giống, cũng như hướng dẫn các thủ tục cần thiết nếu ông có nguyện vọng đăng ký cơ sở bảo tồn hoặc chuyển giao phục vụ nghiên cứu khoa học.
Việc này nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân có tâm huyết tham gia bảo tồn nguồn gen quý hiếm một cách hợp pháp, bền vững.
Ý nghĩa của việc nhân giống loài quý hiếm
Dù hiện nay chưa có thống kê đầy đủ về số lượng cây thủy tùng được trồng trong vườn nhà dân, nhưng theo lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, việc người dân quan tâm trồng và nhân giống loài cây này – nếu thực hiện đúng quy định – có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực như: gia tăng số lượng cá thể ngoài tự nhiên, hình thành các quần thể “dự trữ gene”, giảm áp lực khai thác lên quần thể tự nhiên đang suy giảm.
Bên cạnh đó, hoạt động này còn góp phần phục hồi nguồn gene, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và tạo tiền đề cho các chương trình nghiên cứu, phục hồi loài trong tương lai. Tương tự như việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp để rút ngắn thời gian ra trái, cho hiệu quả kinh tế cao – ví dụ như sự so sánh giữa dừa sáp và dừa thường được phân tích tại https://vigen.vn/khi-nao-nen-thu-hoach-chuoi-de-dat-nang-suat-cao-nhat/ – thì trong bảo tồn, việc hiểu rõ đặc tính loài và tuân thủ quy định pháp lý cũng đóng vai trò then chốt.
Khuyến nghị từ cơ quan quản lý
Lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ khuyến nghị, các cá nhân, tổ chức có mong muốn nghiên cứu, nhân giống hoặc bảo tồn loài nguy cấp, quý, hiếm cần chủ động tìm hiểu kỹ về pháp lý. Cụ thể, phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây mẹ, đăng ký cơ sở gây trồng hoặc bảo tồn nguồn gene theo quy định, chỉ thực hiện hoạt động vì mục đích nghiên cứu, bảo tồn, không thương mại hóa và tuân thủ đầy đủ các thủ tục xin phép khi vận chuyển, trưng bày hay chuyển giao.
Câu chuyện về cây thủy tùng ghép tại Cần Thơ không chỉ là vấn đề giám định loài, mà còn là lời nhắc nhở quan trọng về trách nhiệm chung trong việc bảo tồn nguồn tài nguyên sinh học quý giá của quốc gia – nơi mà khoa học, pháp luật và tâm huyết của người dân cần song hành để đạt được hiệu quả bền vững lâu dài.
VĨNH LONG ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
Những năm gần đây, tỉnh Vĩnh Long đã và đang chú trọng đẩy nhanh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại vào sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, năng lượng sạch, qua đó tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững. Việc đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn góp phần thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và yêu cầu hội nhập thị trường.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long, hiện địa phương đang quản lý và triển khai tổng cộng 373 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, bao gồm 17 nhiệm vụ cấp quốc gia, 270 nhiệm vụ cấp tỉnh và 86 nhiệm vụ cấp cơ sở. Từ các đề tài, dự án này, tỉnh đã tạo ra 15 giống mới, xây dựng 299 mô hình ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất và chuyển giao nhiều tiến bộ kỹ thuật cho người dân, giúp nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của các sản phẩm nông sản chủ lực.
Đẩy mạnh công nghệ sinh học trong chọn tạo và nhân giống
Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc triển khai chọn lọc, lưu giữ và bảo tồn nguồn gen các giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương. Công nghệ sinh học được nghiên cứu, ứng dụng mạnh mẽ trong công tác tuyển chọn, phục tráng, lai tạo và nhân nhanh giống cây trồng.
Nhiều mô hình tiêu biểu đã mang lại hiệu quả rõ rệt như: nuôi cấy phôi dừa sáp; phục tráng giống đậu vồ đạt tỷ lệ nảy mầm lên đến 95%, năng suất khoảng 6 tấn/ha. Những kết quả này không chỉ giúp bảo tồn giống bản địa mà còn mở ra hướng phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, bền vững.
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp và đơn vị ứng dụng công nghệ cao trong lĩnh vực giống cây ăn trái cũng ngày càng phát triển, tiêu biểu là các mô hình cung ứng cây giống chất lượng cao gắn với khoa học công nghệ như tại https://vigen.vn/, góp phần nâng cao chất lượng giống và hiệu quả sản xuất cho nhà vườn.
Vai trò của các cơ sở nghiên cứu, trường đại học
Trường Đại học Trà Vinh là một trong những đơn vị tiêu biểu trong nghiên cứu và chuyển giao khoa học – công nghệ tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nhà trường đã làm chủ công nghệ sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo và đưa vào sản xuất thương mại ở cả dạng tươi và sấy khô, mang lại giá trị kinh tế cao.
Đặc biệt, nhiều năm qua, trường đã tập trung nghiên cứu, tuyển chọn các giống dừa cho năng suất và chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hòa – Hiệu trưởng Trường Đại học Trà Vinh cho biết, nhà trường đã nhân giống thành công dừa sáp bằng kỹ thuật nuôi cấy phôi, với khả năng cung ứng hơn 5.000 cây giống mỗi năm. Giống dừa sáp cấy phôi có tỷ lệ cho trái sáp đạt trên 85%, vượt trội so với dừa sáp tự nhiên chỉ đạt khoảng 25–30%.
Ngoài ra, trường còn phối hợp với Phòng Thí nghiệm trọng điểm quốc gia về nuôi cấy mô tế bào thực vật (Viện Di truyền Nông nghiệp) thực hiện đề tài nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào. Kết quả cho thấy, sau 4 năm trồng khảo nghiệm, cây dừa sáp nuôi cấy mô sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu tại Vĩnh Long và cho trái sáp có cơm dày, chất lượng cao.
Ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp
Không chỉ trong lĩnh vực cây trồng lâu năm, khoa học – công nghệ còn được ứng dụng hiệu quả trong sản xuất lúa. Hiện nay, khoảng 80% diện tích lúa của tỉnh sử dụng giống cấp xác nhận và giống chất lượng cao. Nông dân từng bước thay đổi tập quán canh tác, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Theo ông Trương Hòa Thuận – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Phước Hảo (xã Hưng Mỹ), việc áp dụng mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp như sạ thưa, tưới ngập khô xen kẽ, cơ giới hóa đồng bộ đã giúp giảm lượng giống từ 60–70kg/ha, tiết kiệm nước tưới, giảm chi phí sản xuất từ 10–15% và tăng lợi nhuận cho nông dân từ 6–9 triệu đồng/ha/vụ.
Bảo tồn và phát triển cây ăn trái đặc sản
Vĩnh Long có nhiều lợi thế về cây ăn trái, trong đó quýt đường Bình Phú là một giống đặc sản nổi tiếng. Tuy nhiên, thời gian qua diện tích quýt đường có xu hướng giảm do cây già cỗi và sâu bệnh. Trước thực trạng này, tỉnh đã tiến hành tuyển chọn các cá thể quýt đường sạch bệnh vàng lá greening để lưu giữ, nhân giống và đưa vào sản xuất đại trà.
Từ đó, Hợp tác xã quýt đường Thuận Phú đã xây dựng kế hoạch mở rộng diện tích lên 200ha, canh tác theo hướng hữu cơ, sử dụng phân bón sinh học, hướng đến phát triển bền vững và nâng cao giá trị sản phẩm.
Song song với quýt đường, các giống cây ăn trái có giá trị kinh tế cao như bưởi da xanh ghép cũng đang được chú trọng phát triển, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước, tiêu biểu như các sản phẩm tại https://vigen.vn/san-pham/buoi-da-xanh-ghep/.
Phát triển đồng bộ chăn nuôi và thủy sản
Trong lĩnh vực chăn nuôi, tỉnh đã cải tạo và nâng cao tầm vóc đàn bò, với hơn 95% là các giống bò Sind, Zebu lai từ nền giống bò vàng địa phương. Về thủy sản, tỉnh triển khai nuôi thử nghiệm các đối tượng mới như hàu Thái Bình Dương, cá chim vây vàng, cá tra chịu mặn nhằm đánh giá khả năng thích nghi và xây dựng mô hình nuôi thương phẩm hiệu quả.
Định hướng phát triển trong thời gian tới
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Quỳnh Thiện, sau hợp nhất, tỉnh có nhiều lợi thế nổi trội về dừa, thủy sản, bưởi và các loại cây ăn trái đặc sản. Khoa học – công nghệ, kinh tế số, chuyển đổi xanh được xác định là động lực then chốt cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Thời gian tới, Vĩnh Long sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, gắn với chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị và cải thiện sinh kế cho người dân, từng bước đưa nông nghiệp địa phương phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.